10 nieuwe steden, dat was de belofte van het minderheidskabinet toen het het in februari aantrad. Hoewel er nooit een officiële lijst is gepubliceerd waar deze steden gebouwd zouden worden, is het niet onredelijk om te denken dat Rijnenburg, voorzien als woonwijk met ca. 40.000 huizen en ruim 100.000 inwoners, tot deze 10 steden zou behoren. Toch kan er voorlopig niet gebouwd worden: de minister van I&W heeft geen budget beschikbaar voor de lijn. Is dit de doodsteek voor de nieuwe stad?
Er zijn meerdere lastige opgaven voor het gebied, bijvoorbeeld dat het in een gebied ligt dat kwetsbaar is voor overstromingen, maar ik wil me hier bewust beperken tot de mobiliteitsproblematiek van deze locatie. Een belangrijke voorwaarde om deze wijk te bouwen is namelijk dat er een hoogwaardige, snelle ov-verbinding naar Utrecht Centraal wordt aangelegd. Rijnenburg is geografisch namelijk een zeer onlogische locatie om te ontwikkelen. De wijk ligt ingeklemd in de oksel van de zeer drukke A2 en A12, en de zuidkant van Utrecht kent al veel grote woningbouw wat de lokale wegen al onder hoge druk zet. Rijnenburg kent nog geen eigen voorzieningen en zal daarvoor (deels) afhankelijk blijven van de stad Utrecht.
Zonder railverbinding wordt het erg lastig om Rijnenburg te bouwen. De eerste reactie op sociale media was om ‘gewoon bussen in te zetten’. Dat klinkt in eerste instantie redelijk en goedkoop, maar is op deze schaal niet te doen. Om Rijnenburg met bussen te ontsluiten zou leiden tot een enorme hoeveelheid bussen die tussen de nieuwe wijk en Utrecht Centraal moeten pendelen. Dit terwijl het busstation al overbelast is (en dit ook de belangrijkste reden is om de Merwedelijn aan te leggen: na de aanleg hoeven er veel minder bussen uit Nieuwegein naar Utrecht Centraal te rijden). Het probleem van de ontsluiting van Rijnenburg ligt dan ook niet primair in de nieuwe wijk, maar bij het station dat de poort naar de rest van het land vormt.
De afstand van Rijnenburg tot Utrecht Centraal is hemelsbreed ca. 8 km, vergelijkbaar met Maarssen en Houten. Deze satellietsteden werden bij hun grootschalige ontwikkeling aangewezen vanwege hun ligging aan bestaande spoorlijnen. Maar Utrecht kent nog een andere satellietstad die in dezelfde periode is ontwikkeld, maar niet aan een bestaande spoorlijn lag. Dat was Nieuwegein. In de Spoor naar ’75, een toekomstvisie van de NS uit 1969, wordt ook de ontwikkeling van deze satellietstad benoemd. In het specifiek vanwege het gebrek aan bestaande railverbindingen, en wordt er gesproken over een nieuw aan te leggen verbinding naar Nieuwegein. Uiteindelijk is deze lijn pas in 1983 in de huidige vorm van sneltramverbinding geopend.
Daar waar er destijds wel een belangrijke railverbinding werd aangelegd, lijkt er nu een streep te gaan door een woonwijk met hoogwaardig ov. De lokale politiek slaat nu ook alarm en het is te hopen dat dit effect zal hebben. Zonder deze lijn is een grootschalige ontwikkeling niet mogelijk en zal de ambitie drastisch teruggeschroefd moeten worden. Het is te hopen dat dit niet nodig zal blijken, en dat Karremans toch de portemonnee wilt trekken. Het enige alternatief is middelmaat, en daar moeten we geen genoegen mee nemen.