Alweer even geleden in het nieuws: Afrika wil in juiste formaat op de wereldkaart. Niet gek, op de kaart lijkt het grootste continent relatief onbeduidend; qua grootte is het volgens de mercatorprojectie lichtelijk groter dan Europa. Toch is dat in werkelijkheid niet zo – Afrika is ruim 3 keer zo groot als haar noorderburen (30.370.000 km² tegenover 10.186.000 km², waarbij bizar genoeg geheel Rusland zelfs als Europees wordt geteld). Om de grootte van het continent te benadrukken wordt daarom de ‘Equal Earth projectie’ door de Afrikaanse landen gepromoot.
De mercatorprojectie stamt uit de tijd van het kolonialisme. Mercator zou zijn kaart hebben ontworpen voor de navigatie over zee, waarbij een rechte lijn op zijn kaart ook een rechte lijn in de echte wereld zou zijn. Het gevolg hiervan is dat de fysieke oppervlakte van landmassa’s ongelijk zijn. Vanwege de kromming van de aarde moet een cartograaf namelijk altijd een afweging maken tussen rechte lijnen en vervorming van oppervlaktes. Alleen op een daadwerkelijke globe is dit geen probleem. De Mercatorprojectie kiest er dus expliciet om de rechte lijnen te prioriteren.
Vanwege de oorsprong uit de koloniale tijd en de verkleining van Afrika tegenover de vergroting van hun Europese overheersers is het daarom niet gek dat de projectie ‘besmet’ is. We weten bovendien dat beelden, zoals een kaartprojectie, beïnvloeden hoe er over ideeën wordt gedacht. Het gebruik van de Mercatorprojectie houdt dan ook het beeld van een kleiner, minderwaardig Afrika in stand.
De Equal Earth projectie is niet de eerste kaart die een oplossing probeert te bieden voor dit probleem. Sterker nog, de projectie is gecreëerd als reactie op een beslissing van een Amerikaans schooldistrict om de Gall-Peters projectie in hun scholen de standaard te maken. Nadeel van deze projectie is dat het juist voor volledig de landmassagrootte prioriteert ten koste van de vorm, en is daarmee in weze het radicale alternatief van Mercator. En laten we eerlijk zijn, de Gall-Peters projectie is ook gewoon afzichtelijk.
De Equal Earth projectie is gemaakt om, terwijl het de landmassagrootte prioriteert, de vervorming te minimaliseren. Daarmee blijft een continent verhoudingsgewijs 3 keer zo groot als Europa, en blijft de vervorming die daarbij onvermijdelijk is tot een minimum gehouden. Bij de Noord- en Zuidpool is de vervorming nog altijd het beste zichtbaar, Groenland is het grootste slachtoffer van deze kaart.
Eigenlijk zijn geen van deze kaarten per se “goed” of “fout”; afhankelijk van de context is de ene projectie wenselijker dan de andere. Vanuit praktisch oogpunt zou een gebruiker dan ook de juiste projectie moeten kiezen. Maar vanuit cultureel oogpunt en de rol die kaarten spelen op de wereldbeelden van gebruikers, is het goed om in Journaals, schoolklassen en andere publieke domeinen de Equal Earth projectie als eerlijk compromis te gebruiken.